Η βαριά σκιά της ελληνικής κρίσης συνεχίζει να επηρεάζει καθοριστικά την ικανότητα της Ελλάδας να αντιμετωπίσει τις δασικές πυρκαγιές, όπως επισημαίνει σε εκτενές ρεπορτάζ του το πρακτορείο Reuters. Οι δραματικές ελλείψεις σε προσωπικό αφήνουν τις δασικές υπηρεσίες με ελάχιστα μέσα απέναντι σε έναν άνισο αγώνα.
Διαβάστε: Χειροπέδες σε 43χρονη για δύο πυρκαγιές μέσα σε λίγα λεπτά στην Κερατέα – Ομολόγησε τους εμπρησμούς
Καθώς το σκοτάδι πέφτει πάνω από τον Υμηττό και τα φώτα της πρωτεύουσας ανάβουν, μια μικρή ομάδα τριών ατόμων της Δασικής Υπηρεσίας ξεκινά την περιπολία της στα γύρω βουνά, αναζητώντας την παραμικρή ένδειξη για πυρκαγιές. Οι ίδιοι εξομολογούνται στο Reuters πως η αποστολή τους μοιάζει σχεδόν ακατόρθωτη.
Σε μια σπάνια στιγμή ηρεμίας κατά τη διάρκεια μιας δροσερής βραδιάς του Ιουνίου, οι εστίες έλειπαν. Πρόκειται για μια προσωρινή ανακούφιση για μια υποστελεχωμένη μονάδα που αριθμεί λιγότερα από 30 άτομα, τα οποία όμως έχουν επωμιστεί την ευθύνη για την επίβλεψη μιας από τις πιο επικίνδυνες και επιρρεπείς σε πυρκαγιές περιοχές της Ευρώπης.
«Δεν θα ήταν υπέροχο αν όλο το καλοκαίρι συνέχιζε έτσι;» λέει η δασολόγος Ζωή Ντίνα, παρατηρώντας πλαγιές που δεν έχουν δει βροχή εδώ και εβδομάδες. «Αλλά έχουμε ακόμη μακρύ δρόμο μπροστά μας».
Καθώς η Ελλάδα προετοιμάζεται για ένα ακόμη θερμό καλοκαίρι, στελέχη της Δασικής Υπηρεσίας προειδοποιούν ότι η υποστελέχωση δυσχεραίνει τις προσπάθειες πρόληψης και αποκατάστασης των πυρκαγιών. Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει την κατάσταση, καθώς η αύξηση των πυρκαγιών την τελευταία δεκαετία έχει εντείνει τη διάβρωση του εδάφους, την ερημοποίηση και τις πλημμύρες, επισημαίνει το πρακτορείο σε ρεπορτάζ του από την Ελλάδα.
Ελλάδα: Στάχτη 2,5 εκατ. στρέμματα από το 2000 – Στο μισό το προσωπικό της Δασικής Υπηρεσίας
Από το 2000 μέχρι σήμερα, οι πύρινες λαίλαπες έχουν μετατρέψει σε στάχτη σχεδόν 2,5 εκατομμύρια στρέμματα γης στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα επίσημα κυβερνητικά δεδομένα. Πίσω από την καταστροφή κρύβονται κυρίως η ανθρώπινη αμέλεια, οι σκόπιμοι εμπρησμοί αλλά και ατυχήματα, όπως οι βλάβες στο δίκτυο ηλεκτροδότησης. Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο, ωστόσο, είναι ότι το φαινόμενο μετατοπίζεται πλέον απειλητικά, πλήττοντας όλο και συχνότερα δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς καθώς και πυκνοκατοικημένες αστικές ζώνες.
Την ίδια στιγμή, οι τάξεις της Δασικής Υπηρεσίας έχουν μειωθεί σημαντικά, εν μέρει λόγω του προγράμματος λιτότητας που ακολούθησε την κρίση χρέους της προηγούμενης δεκαετίας. Ο αριθμός των υπαλλήλων που ασχολούνται με την πρόληψη και την αντιμετώπιση των πυρκαγιών έχει μειωθεί στο μισό από το 2000, φτάνοντας σήμερα κάτω από 3.000 άτομα.
«Τα τελευταία χρόνια περάσαμε μια περίοδο πλήρους εγκατάλειψης», σημειώνει ο Βαγγέλης Γκουντούφας, γενικός διευθυντής Δασών του υπουργείου Περιβάλλοντος. Όπως αναφέρει, η κυβέρνηση πλέον αναγνωρίζει το πρόβλημα: μετά από δύο δεκαετίες χωρίς μόνιμες προσλήψεις, έχουν προστεθεί περίπου 300 υπάλληλοι από το 2024.
Εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ από ευρωπαϊκά κονδύλια έχουν χρηματοδοτήσει την ενίσχυση του πυροσβεστικού μηχανισμού, με περισσότερους πυροσβέστες, οχήματα και drones. «Δεν είναι εύκολο να καλύψεις μέσα σε δύο ή τρία χρόνια ένα κενό που δημιουργήθηκε σε δύο δεκαετίες», παραδέχεται ο Στάθης Σταθόπουλος, επικεφαλής της Δασικής Υπηρεσίας του υπουργείου. «Όποιος λέει ότι έχει το μαγικό ραβδί για να εξαλείψει τις φωτιές, μάλλον δεν λέει την αλήθεια».
Οι πυρκαγιές αλλάζουν το τοπίο της Ελλάδας
Το Πεντελικό Όρος, που δεσπόζει πάνω από τα βόρεια προάστια της Αθήνας, ήταν κάποτε κατάφυτο. Η αστική εξάπλωση και η γεωγραφική του θέση το καθιστούν ιδιαίτερα ευάλωτο. Μετά από δεκαετίες επαναλαμβανόμενων πυρκαγιών, έχει μείνει σχεδόν άδενδρο, με μαυρισμένα πεύκα δέχονται τα μελτέμια του Αιγαίου.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι οι συνεχείς καύσεις εμποδίζουν τη φυσική αναγέννηση των δασών. Η κυβέρνηση έχει ξεκινήσει πρόγραμμα αναδάσωσης, ωστόσο το έργο είναι δύσκολο. Στην Αττική, από το 2017 έως το 2024, κάηκε το 37% των δασών και λιβαδιών, σύμφωνα με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών.
«Η αλλαγή λόγω της κλιματικής αλλαγής είναι ραγδαία. Η λέξη-κλειδί είναι προσαρμογή», τονίζει ο Νίκος Γεωργιάδης από το WWF, που υλοποιεί πρόγραμμα φύτευσης ανθεκτικότερων ειδών δέντρων έξω από την Αθήνα.
Ο κίνδυνος πυρκαγιάς έχει γίνει μέρος της καθημερινότητας. Οι κάτοικοι υποχρεούνται να καθαρίζουν τα οικόπεδά τους από εύφλεκτα υλικά, ενώ τα συνεργεία κόβουν χόρτα και κλαδιά στους δρόμους. Η 27μελής ομάδα της Ντίνα εργάζεται αδιάκοπα σε ελέγχους αποστραγγιστικών έργων, πρόληψης διάβρωσης και επιτήρησης πυρκαγιών.
«Είναι σχεδόν αδύνατο να είμαστε παντού, να τα προλαβαίνουμε όλα, μαζί και τη γραφειοκρατία που συσσωρεύεται στα γραφεία μας», λέει η ίδια.
Οι συνέπειες της αποψίλωσης είναι ήδη ορατές
Γύρω από το Πεντελικό, δεξαμενές νερού για χρήση από πυροσβέστες βρίσκονται σε κακή κατάσταση, καμένες από παλαιότερες φωτιές. Η έλλειψη δέντρων έχει κάνει την περιοχή ευάλωτη σε πλημμύρες. Τον Απρίλιο, ισχυρή βροχή παρέσυρε τμήμα δρόμου κοντά στην Καλλιτεχνούπολη, τη βασική οδό διαφυγής των κατοίκων σε περίπτωση πυρκαγιάς.
Ο Ηλίας Λιάμης, που μεγάλωσε εκεί τη δεκαετία του ’70 και του ’80, θυμάται την περιοχή γεμάτη δέντρα. Σήμερα, λίγα πεύκα και ελιές έχουν απομείνει, λυγισμένα από τους ανέμους. Οι αναμνήσεις του από τα παιδικά χρόνια έχουν αντικατασταθεί από πιο σκοτεινές εικόνες: αεροπλάνα που ρίχνουν θαλασσινό νερό στην αυλή του και σπίθες να τρεμοπαίζουν στις πλαγιές τη νύχτα.
«Ήταν κάτι τρομακτικό», λέει, δείχνοντας το πληγωμένο τοπίο. «Η νέα γενιά θέλει να παλέψει για κάτι καλύτερο, αλλά μερικές φορές νομίζω ότι είναι αδύνατο».