Ένα ισχυρό επεισόδιο Ελ Νίνιο βρίσκεται σε εξέλιξη, προκαλώντας ενδιαφέρον για τις πιθανές επιπτώσεις του στις καιρικές συνθήκες του φετινού χειμώνα. Ωστόσο, η παρουσία του δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η Ελλάδα θα έχει περισσότερες βροχές, χαμηλότερες θερμοκρασίες ή έναν ηπιότερο χειμώνα από το συνηθισμένο.
Διαβάστε: Copernicus: Ο Οκτώβριος του 2026 ήταν ο θερμότερος που έχει καταγραφεί ποτέ – Τι δείχνουν τα στοιχεία νέας έκθεσης
Όπως εξηγεί ο Αθανάσιος Αργυρίου, καθηγητής Φυσικής του Πανεπιστημίου Πατρών και του Εργαστηρίου Φυσικής της Ατμόσφαιρας, μιλώντας στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, η επίδραση του φαινομένου στην Ευρώπη και τη Μεσόγειο είναι έμμεση και εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.
Μέσω αλλαγών στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία, το Ελ Νίνιο μπορεί να επηρεάσει τη θέση και την ένταση των αεροχειμάρρων, τις διαδρομές των βαρομετρικών χαμηλών, τη συχνότητα εμφάνισης αντικυκλωνικών εμποδισμών, καθώς και τη μεταφορά θερμότητας και υγρασίας. Οι μεταβολές αυτές είναι δυνατόν να επηρεάσουν την κατανομή των βροχοπτώσεων και της θερμοκρασίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Πώς συνδέεται το Ελ Νίνιο με τον καιρό στην Ευρώπη
Σύμφωνα με τον καθηγητή, η διεθνής επιστημονική βιβλιογραφία καταγράφει συσχετίσεις ανάμεσα στο Ελ Νίνιο και τις μεταβολές της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας στον Βόρειο Ατλαντικό και την Ευρώπη. Ωστόσο, η απόκριση δεν είναι ίδια σε κάθε περίπτωση, καθώς διαφοροποιείται ανάλογα με την εποχή και τα χαρακτηριστικά κάθε επεισοδίου.
Επιστημονικές μελέτες της τελευταίας εικοσιπενταετίας έχουν εντοπίσει στατιστικά σημαντικές σχέσεις μεταξύ του φαινομένου και των βροχοπτώσεων σε περιοχές της Μεσογείου, αλλά και μεταξύ του Ελ Νίνιο και της συχνότητας των ατμοσφαιρικών διαταραχών στον ευρωμεσογειακό χώρο.
Οι συσχετίσεις αυτές, ωστόσο, δεν είναι σταθερές στον χρόνο. Διαφέρουν ανάλογα με την εποχή και τη γεωγραφική περιοχή, ενώ έχουν καταγραφεί ακόμη και αντίθετες τάσεις μεταξύ της δυτικής και της ανατολικής Μεσογείου. Επιπλέον, η σχέση του Ελ Νίνιο με τη συχνότητα των ατμοσφαιρικών διαταραχών μεταβάλλεται και σε υπερδεκαετείς χρονικές κλίμακες.
Επομένως, όπως επισημαίνει ο Αθανάσιος Αργυρίου, τα επιστημονικά δεδομένα δεν επιτρέπουν ασφαλή πρόβλεψη για το εάν ένας συγκεκριμένος χειμώνας στην Ελλάδα θα είναι περισσότερο ή λιγότερο βροχερός εξαιτίας του φαινομένου.
Ποιες περιοχές της Ελλάδας ενδέχεται να επηρεαστούν περισσότερο
Για τη χώρα μας, το Ελ Νίνιο μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση ευνοϊκότερων ή δυσμενέστερων συνθηκών ως προς τις βροχοπτώσεις, τις ψυχρές εισβολές ή τις περιόδους με σχετικά ήπιες θερμοκρασίες. Αυτό, όμως, εξαρτάται από τη διάταξη της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας.
Ο καθηγητής διευκρινίζει ότι δεν υπάρχει επαρκώς τεκμηριωμένος και σταθερός φυσικός μηχανισμός που να επιτρέπει τον προσδιορισμό συγκεκριμένων περιοχών της Ελλάδας οι οποίες θα επηρεαστούν περισσότερο από το τρέχον επεισόδιο.
Ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η περιοχή του Ιονίου, καθώς μελέτη που βασίστηκε σε χρονοσειρές βροχόπτωσης διάρκειας περίπου ενός αιώνα από το Ιόνιο και τη γειτονική Απουλία της Ιταλίας εντόπισε στατιστικά σημαντικές σχέσεις μεταξύ της μεταβλητότητας των βροχοπτώσεων και του ENSO, κυρίως σε δεκαετείς χρονικές κλίμακες. Συσχετίσεις καταγράφηκαν και με άλλους τύπους ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, όπως η κύμανση του Βορείου Ατλαντικού (NAO).
Τα ευρήματα αυτά, ωστόσο, δεν σημαίνουν ότι ένα συγκεκριμένο επεισόδιο Ελ Νίνιο θα οδηγήσει υποχρεωτικά σε περισσότερες ή λιγότερες βροχοπτώσεις στο Ιόνιο.
Η χωρική διαφοροποίηση των καιρικών συνθηκών εξαρτάται κυρίως από τις διαδρομές των βαρομετρικών χαμηλών και τη διεύθυνση των ανέμων. Η Δυτική Ελλάδα επηρεάζεται έντονα από συστήματα που κινούνται από το Ιόνιο, ενώ στο Αιγαίο και την ανατολική ηπειρωτική χώρα οι μετεωρολογικές συνθήκες μπορεί να παρουσιάζουν διαφορετική συμπεριφορά, λόγω της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας και της διαφορετικής τοπογραφίας.
Έτσι, είναι πιθανό να καταγραφούν σημαντικές διαφοροποιήσεις ακόμη και μέσα στην ίδια χειμερινή περίοδο, οι οποίες δεν μπορούν να αποδοθούν αποκλειστικά στο Ελ Νίνιο.
Μπορεί να προβλεφθεί αν ο φετινός χειμώνας θα είναι θερμότερος ή ψυχρότερος;
Παρά τη δυνατότητα του φαινομένου να επηρεάζει την ατμοσφαιρική κυκλοφορία σε μεγάλες γεωγραφικές αποστάσεις, η επίδρασή του στην Ευρώπη και ειδικότερα στην Ελλάδα δεν είναι άμεση ούτε σταθερή.
Εξαρτάται από την εποχή, την ένταση και τα χαρακτηριστικά του επεισοδίου, αλλά και από την αλληλεπίδρασή του με άλλους μεγάλης κλίμακας τύπους ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, όπως η κύμανση του Βορείου Ατλαντικού (NAO).
Όπως τονίζει ο Αθανάσιος Αργυρίου, δεν είναι επιστημονικά ορθό να θεωρηθεί ότι, μόνο και μόνο επειδή βρίσκεται σε εξέλιξη ένα ισχυρό Ελ Νίνιο, ο χειμώνας στην Ελλάδα θα είναι οπωσδήποτε θερμότερος, ψυχρότερος, υγρότερος ή ξηρότερος από τα κανονικά επίπεδα.
Για την εκτίμηση των πιθανότερων συνθηκών κατά τους επόμενους μήνες απαιτείται αξιολόγηση των εποχικών προγνώσεων που προκύπτουν από αριθμητικά προγνωστικά μοντέλα, όπως αυτά του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων (ECMWF), με συνεκτίμηση των αβεβαιοτήτων που χαρακτηρίζουν αυτού του είδους τις προβλέψεις.
Το Ελ Νίνιο μπορεί να τροποποιήσει τις πιθανότητες εμφάνισης ορισμένων ατμοσφαιρικών συνθηκών, δεν καθορίζει όμως από μόνο του την εξέλιξη του καιρού στη χώρα μας.
Τι είναι το Ελ Νίνιο και πόσο διαρκεί
Το Ελ Νίνιο αποτελεί τη θερμή φάση μιας φυσικής διακύμανσης του συστήματος ωκεανού – ατμόσφαιρας στον τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό, η οποία είναι γνωστή με την ονομασία El Niño – Southern Oscillation (ENSO).
Χαρακτηρίζεται από ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες στην επιφάνεια της θάλασσας στον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό, σε συνδυασμό με μεταβολές στους ανέμους, στην ατμοσφαιρική πίεση, στην τροπική νέφωση και στις βροχοπτώσεις. Δεν πρόκειται, επομένως, απλώς για μια πρόσκαιρη αύξηση της θερμοκρασίας της θάλασσας, αλλά για μια σύνθετη αλληλεπίδραση μεταξύ ατμόσφαιρας και ωκεανού.
Η αντίθετη, ψυχρή φάση του φαινομένου ονομάζεται Λα Νίνια (La Niña). Τα επεισόδια ENSO εκδηλώνονται ακανόνιστα, συνήθως κάθε δύο έως επτά χρόνια, και διαφέρουν σημαντικά ως προς την ένταση και τη γεωγραφική κατανομή των θερμοκρασιακών αποκλίσεων.
Η αυξημένη θερμοκρασία της θάλασσας στον τροπικό Ειρηνικό μεταβάλλει τις περιοχές στις οποίες ο θερμός και υγρός αέρας ανέρχεται, σχηματίζοντας εκτεταμένα νέφη και βροχοπτώσεις. Με αυτόν τον τρόπο επηρεάζεται η τροπική ατμοσφαιρική κυκλοφορία και η κατανομή της θερμότητας στην ατμόσφαιρα.
Οι μεταβολές αυτές μπορούν, μέσω ατμοσφαιρικών κυμάτων μεγάλης κλίμακας και αλλαγών στους αεροχειμάρρους, να επηρεάσουν την κυκλοφορία της ατμόσφαιρας σε περιοχές πολύ μακριά από τον Ειρηνικό. Ως αποτέλεσμα, σε ορισμένες περιοχές του πλανήτη αυξάνονται οι πιθανότητες εμφάνισης συγκεκριμένων αποκλίσεων της θερμοκρασίας ή των βροχοπτώσεων από τις συνήθεις κλιματικές συνθήκες.
Ένα επεισόδιο Ελ Νίνιο διαρκεί συνήθως περίπου εννέα έως δώδεκα μήνες, αν και ορισμένα επεισόδια μπορεί να έχουν μεγαλύτερη διάρκεια. Συχνά αναπτύσσεται κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους, κορυφώνεται κοντά στον χειμώνα του Βόρειου Ημισφαιρίου και εξασθενεί την επόμενη άνοιξη ή το καλοκαίρι.
Η εκτίμηση της NOAA για την ένταση του φαινομένου
Σύμφωνα με ανακοίνωση της αμερικανικής Εθνικής Υπηρεσίας Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (NOAA) στις 8 Οκτωβρίου 2026, το τρέχον επεισόδιο Ελ Νίνιο ενισχύεται και είναι πιθανό να παραμείνει ισχυρό έως πολύ ισχυρό κατά τον χειμώνα του 2026.
Ειδικότερα, για την περίοδο από τον Νοέμβριο του 2026 έως και τον Ιανουάριο του 2027, η πιθανότητα το φαινόμενο να ξεπεράσει σε ένταση κάθε προηγούμενο επεισόδιο από το 1950 εκτιμάται στο 70%, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο καθηγητής.
Ωστόσο, η ένταση του Ελ Νίνιο δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε ανάλογης έντασης και έκτασης επιπτώσεις σε κάθε χώρα. Για την Ελλάδα, η εξέλιξη του φετινού χειμώνα θα εξαρτηθεί από το σύνολο των ατμοσφαιρικών παραγόντων και όχι από την παρουσία του φαινομένου και μόνο.