Κάτι φαίνεται να αλλάζει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και από εκεί που παραραδοσιακά ένας ευρωβουλευτής παίρνει τον λόγο στην αίθουσα της ολομέλειας, πλέον επιχειρείται ένας ουσιαστικός πολιτικός διάλογος με πιο αυθόρμητες παρεμβάσεις. Γιατί προωθείται, όμως, η αναμόρφωση των τοποθετήσεων; Δεν είναι λίγες οι φορές που η κάμερα έχει αποκαλύψει την εξής εικόνα: δεκάδες άδεια έδρανα, λίγους ευρωβουλευτές διάσπαρτους στην αίθουσα και αρκετούς να κοιτούν επίμονα τις οθόνες των κινητών τους. Πρόκειται για μια εικόνα που εδώ και χρόνια επαναλαμβάνεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ιδιαίτερα κατά τις εβδομάδες των Συνόδων στο Στρασβούργο.
Πολλοί ευρωβουλευτές φτάνουν λίγο πριν από την προγραμματισμένη ώρα ομιλίας τους, εκφωνούν μια αυστηρά προετοιμασμένη παρέμβαση διάρκειας ενός λεπτού και αποχωρούν σχεδόν αμέσως μετά. «Είναι το ακριβότερο σκηνικό στον κόσμο για βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης», σχολίασε χαρακτηριστικά ευρωβουλευτής στο Euronews, υπό τον όρο της ανωνυμίας. Το πραγματικό κοινό, όπως υποστήριξε, βρίσκεται εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά και παρακολουθεί αργότερα τις ομιλίες στο X, το Instagram, το TikTok ή το Facebook.
Την εικόνα αυτή θέλει να αλλάξει η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, προωθώντας μια φιλόδοξη αναμόρφωση της λειτουργίας των συνόδων ολομέλειας. Στόχος δεν είναι μόνο να γεμίσουν τα έδρανα, αλλά να αποκτήσει ξανά η ολομέλεια τον χαρακτήρα πραγματικού χώρου πολιτικής αντιπαράθεσης: με περισσότερες αυθόρμητες παρεμβάσεις, ουσιαστικότερες αντιπαραθέσεις και λιγότερες ομιλίες που μοιάζουν σχεδιασμένες αποκλειστικά για ένα σύντομο βίντεο στα social media.
Μετά τις πιλοτικές εφαρμογές του Ιουνίου και του Ιουλίου, ένα νέο πακέτο διαδικαστικών αλλαγών αναμένεται να δοκιμαστεί εκ νέου τον Σεπτέμβριο, με προοπτική να γίνει μόνιμο.
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: Νέο ωράριο και τέλος στις μαραθώνιες συνεδριάσεις
Κεντρικό στοιχείο της μεταρρύθμισης είναι ο χρόνος. Μέχρι σήμερα, οι συζητήσεις στην ολομέλεια συχνά ξεπερνούν το προβλεπόμενο ωράριο, με αποτέλεσμα η ημερήσια διάταξη να φτάνει μέσα στο βράδυ. Αυτό λειτουργεί αποτρεπτικά για τη συμμετοχή των ευρωβουλευτών και μπορεί να οδηγήσει ακόμη και ιδιαίτερα σημαντικά πολιτικά ζητήματα να συζητούνται μπροστά σε σχεδόν άδεια έδρανα.
Το νέο σύστημα προβλέπει συγκεκριμένες ώρες λήξης των συνεδριάσεων. Στις δοκιμές του Σεπτεμβρίου, οι εργασίες θα ολοκληρώνονται στις 20:30 τη Δευτέρα, στις 19:00 την Τρίτη και την Τετάρτη και στις 16:00 την Πέμπτη.
Παράλληλα, επιχειρείται να περιοριστούν οι επικαλύψεις με άλλες κοινοβουλευτικές δραστηριότητες. Οι συνεδριάσεις των πολιτικών ομάδων, αλλά και άλλες σημαντικές εργασίες, όπως οι διαπραγματεύσεις με τα κράτη μέλη, δεν θα πραγματοποιούνται πλέον παράλληλα με τις συζητήσεις στην ολομέλεια.
Οι δραστηριότητες αυτές έχουν ιδιαίτερη σημασία για τους ευρωβουλευτές, καθώς εκεί λαμβάνονται πολλές από τις ουσιαστικές πολιτικές αποφάσεις. Η πραγματοποίησή τους εκτός του ωραρίου της ολομέλειας αναμένεται να μειώσει το κόστος —σε χρόνο και πολιτική παρουσία— της συμμετοχής στις συζητήσεις και να καταστήσει την παρουσία των ευρωβουλευτών στην αίθουσα πιο ελκυστική.
Σε ορισμένες συζητήσεις υψηλού πολιτικού ενδιαφέροντος, οι ευρωβουλευτές δεν θα γνωρίζουν εκ των προτέρων ακριβώς πότε θα έρθει η σειρά τους να μιλήσουν. Η λογική είναι απλή: αντί να περιμένουν εκτός αίθουσας μέχρι να πλησιάσει η προγραμματισμένη ώρα της παρέμβασής τους, θα έχουν λόγο να παραμένουν στην ολομέλεια και να παρακολουθούν τη συζήτηση.
Ωστόσο, η προσπάθεια δεν περιορίζεται στην πληρότητα των εδράνων. Η μεγαλύτερη φιλοδοξία είναι να αλλάξει η ίδια η φύση των συζητήσεων.
Πολύ συχνά, οι ευρωβουλευτές απευθύνονται περισσότερο στους ψηφοφόρους στις χώρες τους παρά στους συναδέλφους τους που κάθονται λίγα μέτρα μακριά. Οι παρεμβάσεις σχεδιάζονται ώστε να δημιουργήσουν ένα σύντομο και εύκολα αξιοποιήσιμο βίντεο για τα social media ή τα εθνικά μέσα ενημέρωσης, παρά για να πείσουν έναν πολιτικό αντίπαλο ή να ανοίξουν έναν πραγματικό διάλογο μέσα στην αίθουσα.
Περισσότερος διάλογος, λιγότερο ”μονόλογοι”
Οι νέοι κανόνες επιχειρούν να αλλάξουν αυτή τη δυναμική. Οι ευρωβουλευτές θα μπορούν να προβαίνουν άμεσα σε προσωπική δήλωση όταν κάποιος συνάδελφός τους αναφέρεται ευθέως σε αυτούς.
Παράλληλα, το Κοινοβούλιο θέλει να αξιοποιούνται περισσότερο οι λεγόμενες «μπλε κάρτες», μια διαδικασία που επιτρέπει σε έναν ευρωβουλευτή να υποβάλει ερώτηση στον ομιλητή αμέσως μετά την παρέμβασή του. Με τον τρόπο αυτό, η ομιλία δεν θα αποτελεί απαραίτητα έναν μονόλογο, αλλά μπορεί να εξελίσσεται σε πραγματική αντιπαράθεση επιχειρημάτων.
Πιο άμεση θα γίνει και η επικοινωνία με τους Ευρωπαίους επιτρόπους. Μέχρι σήμερα, οι σχετικές συζητήσεις συχνά μοιάζουν αποσπασματικές, με τους επιτρόπους να κάνουν εισαγωγικές και καταληκτικές τοποθετήσεις που δεν απαντούν πάντα στα ζητήματα που έχουν θέσει οι ευρωβουλευτές.
Με το νέο μοντέλο, οι επίτροποι θα παρεμβαίνουν καθ’ όλη τη διάρκεια της συζήτησης και θα απαντούν απευθείας στα επιχειρήματα των ευρωβουλευτών. Επιπλέον, κάθε Σύνοδος ολομέλειας θα περιλαμβάνει ειδική συζήτηση ελέγχου με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε μορφή «ώρας των ερωτήσεων», αντίστοιχη με εκείνη που εφαρμόζεται σε αρκετά εθνικά κοινοβούλια.
Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία τον Σεπτέμβριο
Η Ρομπέρτα Μέτσολα επιθυμεί οι αλλαγές να αποτελέσουν μόνιμο χαρακτηριστικό των μελλοντικών συνόδων ολομέλειας. Ωστόσο, η εφαρμογή τους δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την πρόεδρο του Κοινοβουλίου.
Οι κανόνες προβλέπουν ότι οι επικεφαλής των πολιτικών ομάδων πρέπει να εγκρίνουν την ημερήσια διάταξη πριν από κάθε σύνοδο. Επομένως, η μεταρρύθμιση θα χρειαστεί συνεχή πολιτική στήριξη.
Η κρίσιμη στιγμή θα έρθει τον Σεπτέμβριο, όταν οι επικεφαλής των πολιτικών ομάδων θα κληθούν να αποφασίσουν αν θα υιοθετήσουν αναθεωρημένη ημερήσια διάταξη, αφού προηγουμένως αξιολογήσουν τα αποτελέσματα των πιλοτικών εφαρμογών του Ιουνίου και του Ιουλίου. Σύμφωνα με το γραφείο της Μέτσολα, μια θετική απόφαση θα σηματοδοτούσε ότι η νέα μορφή έχει εξασφαλίσει επαρκή στήριξη για να γίνει μόνιμη.