Η ανατομία μίας “εξαπάτησης” και το κενό που η Ρουάντα έρχεται να καλύψει…

image

Σχεδόν μετά από μία επταετία ανεξέλεγκτων παράνομων αφίξεων, οι ροές συρρικνώθηκαν, σχεδόν μηδενίστηκαν, χαρίζοντας στις τοπικές κοινωνίες, έστω προσωρινά, πολύτιμο οξυγόνο.

Ένα τέτοιο κρύο πρωινό του Ιανουαρίου εκείνου του έτους, και μετά από σχεδόν δύο εβδομάδες απόλυτης μεταναστευτικής «νηνεμίας», έκανε την εμφάνισή της μία λέμβος φέρνοντας στη Μυτιλήνη (της Λέσβου) δύο ντουζίνες παράνομων μεταναστών και μαζί το χαμόγελο στα χείλη υπαλλήλων κάποιων Οργανώσεων, οι οποίοι είδαν και πάλι να αποκτά νόημα ο εν αμφιβόλω επαγγελματικός τους βίος αλλά και η άμεσα απειλούμενη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση των Οργανώσεών τους. Βλέπετε, αμφότερα αποτελούν συγκοινωνούντα δοχεία και σε ευθεία συνάρτηση με τον όγκο των εκάστοτε αφίξεων. Ροές και κονδύλια πηγαίνουν χέρι-χέρι, και η τυχόν μείωση των πρώτων συμπαρασύρει πτωτικά και τα έτερα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε επίπεδο επιχειρησιακής λειτουργίας τους (προσωπικό, εγκαταστάσεις κ.λπ.).

Μεταξύ των νεοαφιχθέντων εκείνο το πρωινό υπήρξε και ο Μ.Μ., ο οποίος, αμέσως μετά την κατάλυσή του στο κέντρο υποδοχής του νησιού, υπέβαλε αίτημα ασύλου, όπως πράττει εξάλλου το 99,9% όσων αφικνούνται με αυτόν τον τρόπο. Το πρώτο πράγμα που ισχυρίστηκε ο Μ.Μ. ενώπιον της αρμόδιας αρχής ήταν ότι είχε απωλέσει το διαβατήριό του στα καταγάλανα νερά του Αιγαίου και, συνεπώς, η καταγραφή του αιτήματός του έγινε βάσει των κατά δήλωση στοιχείων του. Ο 34χρονος, λοιπόν, Μ.Μ. ήταν (κατά δήλωσή του) υπήκοος Μαρόκου και ισχυρίστηκε ότι εγκατέλειψε την πατρίδα του ευρισκόμενος σε κίνδυνο, λόγω πιθανολογούμενης εξευτελιστικής μεταχείρισης που θα υφίστατο εν είδει αντεκδίκησης από τους γονείς δύο ανήλικων κοριτσιών, 12 και 11 ετών αντίστοιχα, τα οποία είχε στο παρελθόν αποπλανήσει. Μολονότι καταδικάστηκε και εξέτισε ποινή 10ετούς κάθειρξης στις φυλακές της χώρας του, ο Μ.Μ., σε συνεννόηση με τον πληρεξούσιο τότε δικηγόρο του, ισχυρίστηκε ότι οι μαροκινές αρχές δεν θα ήταν σε θέση να του παράσχουν μελλοντικά προστασία από τους συγγενείς των θυμάτων του, και άρα επιθυμούσε την παραμονή του στην Ελλάδα διότι σε περίπτωση επιστροφής στο Μαρόκο θα διακυβευόταν η σωματική του ακεραιότητα.

Το αίτημα του Μ.Μ. απορρίφθηκε με ταχείες διαδικασίες σε πρώτο και δεύτερο βαθμό. Αμέσως μετά, όπως συμβαίνει σε ανάλογες περιπτώσεις, ο αρμόδιος επιχειρησιακός βραχίονας για θέματα επιστροφών, δηλαδή η Ελληνική Αστυνομία, εκκίνησε την επίσημη διαδικασία για την επιστροφή του Μ.Μ. στη χώρα καταγωγής του. Μεταφέροντάς τον στην πρεσβεία του Μαρόκου στην Αθήνα για ταυτοποίηση, διαδικασία που συνιστά προαπαιτούμενο προκειμένου να του εκδοθούν προσωρινά ταξιδιωτικά έγγραφα για να επιβιβαστεί σε πτήση επιστροφής, οι αξιωματικοί της ΕΛ.ΑΣ έλαβαν την επίσημη απάντηση από τις εκεί προξενικές αρχές ότι ο Μ.Μ. δεν ήταν Μαροκινός, αλλά πιθανότατα πολίτης κάποιας άλλης χώρας του Μαγκρέμπ. Δύο εβδομάδες αργότερα, με συνοδεία της ΕΛ.ΑΣ ο Μ.Μ. οδηγήθηκε αυτή τη φορά ενώπιον των προξενικών αρχών της Τυνησίας, με το ίδιο όμως άκαρπο αποτέλεσμα. Στο τέλος του καλοκαιριού, σχεδόν έξι μήνες μετά την παράνομη άφιξή του στην Ελλάδα, ο Μ.Μ. ταυτοποιήθηκε τελικά από την πρεσβεία της Αλγερίας ως πολίτης Αλγερίας. Το πρόβλημα που ανέκυψε, ωστόσο, ήταν ότι τα κατά δήλωση προσωπικά του στοιχεία δεν συνέπιπταν με τα επίσημα Αλγερινά κρατικά αρχεία, και ως εκ τούτου οι Αλγερινές αρχές αρνήθηκαν να του χορηγήσουν ταξιδιωτικά έγγραφα.

Τον Ιούλιο του 2023, και αφού ο δικηγόρος του είχε καταφέρει στο μεταξύ να πετύχει την άρση της διοικητικής κράτησης για λόγους ευαλωτότητας (βάσει ιατρικής βεβαίωσης που πιστοποιούσε μετα-τραυματικό στρες), ο Μ.Μ. βρέθηκε αντιμέτωπος με τυχαίο έλεγχο της αστυνομίας στον Άγιο Παντελεήμονα Αθηνών και διαπιστώθηκε ότι ήταν σε καθεστώς παρανομίας. Ωστόσο, δια μαγείας, βρέθηκε στην κατοχή του το «απωλεσθέν» διαβατήριό του, εκείνο που είχε χαθεί στα ορμητικά νερά του Αιγαίου δυόμισι χρόνια νωρίτερα. Το γεγονός αυτό άνοιγε πλέον τον δρόμο της απέλασης. Παρά τα καταχρηστικά, αλλεπάλληλα αιτήματα ασύλου που υπέβαλλε, αυτά κρίθηκαν απαράδεκτα, με αποτέλεσμα να αρθεί και το τελευταίο διοικητικό εμπόδιο. Η πρεσβεία της Αλγερίας εξέδωσε τελικά τα έγγραφα βάσει του διαβατηρίου που βρέθηκε πάνω του και η πτήση επιστροφής προγραμματίστηκε για τις αρχές Ιανουαρίου του 2024.

Την ώρα της επιβίβασης στο αεροπλάνο, ο Μ.Μ. εκδήλωσε, όμως, σύμφωνα με τον αρμόδιο γιατρό συμπτώματα κρίσης πανικού. Ο κυβερνήτης του αεροσκάφους, ο οποίος φέρει την τελική ευθύνη για την ασφάλεια της πτήσης, αρνήθηκε στους συνοδούς αστυνομικούς την επιβίβαση του Μ.Μ. για λόγους ασφαλείας. Το ίδιο ακριβώς σκηνικό επαναλήφθηκε δύο μήνες αργότερα, όταν ο Μ.Μ. παρουσίασε ανάλογα συμπτώματα την ώρα της επιβίβασης. Την τρίτη και τελευταία φορά που επιχειρήθηκε η αεροπορική μεταφορά του και ενώ βρισκόταν στη σκάλα επιβίβασης του αεροσκάφους, ζήτησε, παρουσία του εκπροσώπου του Συνηγόρου του Πολίτη, ο οποίος θεσμικά οφείλει να επιβλέπει τη διαδικασία, να υποβάλει αίτημα ασύλου για 6η φορά τα τελευταία 4 χρόνια, ακυρώνοντας στο παρά πέντε την απέλασή του. Στο μεταξύ, το ισχύον τότε 18μηνο περιθώριο διοικητικής κράτησης εξαντλήθηκε και, εξαιτίας της αδυναμίας της αστυνομίας για τους παραπάνω λόγους να τον επιστρέψει στη χώρα καταγωγής του, ο Μ.Μ. αφέθηκε ελεύθερος την άνοιξη του 2025.

Σε αντίθεση με άλλους παράνομους μετανάστες που έκαναν χρήση ειδικής διάταξης του παρελθόντος, νομιμοποιώντας την παραμονή τους με τη συμπλήρωση 7 ετών συνεχούς διαμονής στην Ελλάδα, ο Μ.Μ., μετά την κατάργηση με το νόμο Πλεύρη της σχετικής διάταξης τον Σεπτέμβριο του 2025, συνεχίζει να βρίσκεται μέχρι σήμερα στη χώρα σε καθεστώς παρανομίας, κρυπτόμενος εντός του αστικού ιστού προκειμένου να αποφύγει τυχόν σύλληψη και κράτησή του.

ΠΡΟΣΟΧΗ: Η υπόθεση του Μ.Μ. ουδεμία σχέση έχει με την πραγματικότητα και ο ίδιος ουδέποτε υπήρξε πρόσωπο υπαρκτό. Κάθε ομοιότητα της παραπάνω ιστορίας με πραγματικά πρόσωπα, ονόματα, γεγονότα ή καταστάσεις είναι εντελώς συμπτωματική και αποτελεί προϊόν μυθοπλασίας (όπως είθισται να λέμε για τους κινηματογραφικούς ή βιβλιογραφικούς ήρωες).

Κλείσιμο

Ωστόσο, αν και ο «Μ.Μ.» συνιστά έναν αμιγώς εικονικό χαρακτήρα της φαντασίας του γράφοντος, η ιστορική του διαδρομή συνοψίζει τη σκληρή πραγματικότητα με την οποία έρχονται αντιμέτωπες οι εθνικές αρχές. Περιπτώσεις με λίγο-πολύ παρόμοια χαρακτηριστικά, δηλαδή δηλώσεις ψευδών στοιχείων, ετεροκατευθυνόμενες επικλήσεις ευαλωτότητας, σκόπιμη άρνηση συνεργασίας με τις προξενικές αρχές, ενορχηστρωμένες εντάσεις την ύστατη ώρα της επιβίβασης στο αεροπλάνο και συστηματική εκμετάλλευση κάθε χαραμάδας του διοικητικού συστήματος, τείνουν να μετατραπούν από εξαιρέσεις σε αντιπροσωπευτικές υποθέσεις της καθημερινότητας του πεδίου.

Είναι, λοιπόν, ακριβώς αυτές οι εξόχως προβληματικές περιπτώσεις που δοκιμάζουν τα όρια των εθνικών συστημάτων υποδοχής και ασύλου, επιβαρύνοντας δυσανάλογα τους πόρους και τις αντοχές της φιλοξενούσας πολιτείας. Χωρίς να είναι ελληνικό «προνόμιο», αλλά κομμάτι πλέον της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πραγματικότητας, αποτέλεσαν τον κατεξοχήν λόγο σύλληψης της ιδέας δημιουργίας των κόμβων επιστροφής στην Αφρική και συγκεκριμένα στη Ρουάντα, όπως χθες ανακοινώθηκε στη Βιέννη επισήμως από τα χείλη του αρμόδιου Έλληνα Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, και των συν αυτώ ομολόγων του. Ένα αντίβαρο, με άλλα λόγια, στην κατάχρηση του ασύλου και όσων την υπερασπίζονται.

Βέβαια, είμαι απόλυτα σίγουρος ότι, προτού καν προλάβει να στεγνώσει το μελάνι σε αυτό το κείμενο, κάποιοι θα μιλήσουν για ρατσιστικά κίνητρα και ιδεολογική εμμονή εναντίον των προσφύγων, παραβλέποντας σκόπιμα την ουσία της υπόθεσης και κυρίως τη θεσμική αλλά και επιχειρησιακή αναγκαιότητά της λειτουργίας των return hubs, συνεχίζοντας με τον τρόπο αυτό να “διαβρώνουν” σταθερά την αξιοπιστία του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου.

*Μάριος Καλέας, Διοικητής της Ελληνικής Υπηρεσίας Ασύλου και Πρόεδρος του ΔΣ του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για το Άσυλο

**Με το παρόν άρθρο εκφράζονται προσωπικές απόψεις του γράφοντος και όχι η επίσημη θέση της Ελληνικής Πολιτείας, της Δημόσιας Διοίκησης και του EUAA

ΠΗΓΗ